ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ
Μουσείο Ακρόπολης: Το «Ελληνικό θαύμα»
Ένα θαυμαστό σύνολο αριστουργημάτων για ευρύστερνους ανθρώπους
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 3.1.1959, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Εκεί όπου άλλα ευρωπαϊκά Μουσεία αραδιάζουν ένα ποσοστό 50 ως 80 τοις εκατό αντίγραφα της ελληνικής πλαστικής, το Μουσείο της Ακροπόλεως έχει να επιδείξη ένα 95,5 τοις εκατό πρωτότυπα έργα της μεγαλοτεχνίας, αυτά τα ίδια που βγήκαν απ’ τα χέρια μεγάλων καλλιτεχνών της εποχής της ακμής. Έτσι καθώς τα συνδέει ο τόπος που αφιερώθηκαν και βρέθηκαν πάνω στο Βράχο, ο πολιτισμός που αντιπροσωπεύουν στην εξέλιξή του και προ πάντων η ποιότητα που τα χαρακτηρίζει, αποτελούν μια πυκνή και κλειστή συντροφιά ομότιμων φίλων που ενώ αντέχουν στην κρίση, δεν επιδέχονται σύγκριση μεταξύ τους.
.gif)
Αρνούμαι να διαλέξω τα πέντε καλύτερα — αυτό είναι αδύνατο ή θα ήταν βαναύσως αυθαίρετο. Μπορώ μόνον να φέρω στο νου μου πέντε αντιπροσωπευτικά έργα. Κι’ εντελώς στην τύχη να τα πάρω, αρκεί να είναι του Μουσείου Ακροπόλεως για να είναι ασφαλώς αριστουργήματα.
Αυτά είχε γράψει εν είδει εισαγωγής ο αείμνηστος Γιάννης Μηλιάδης (1895-1975), διακεκριμένος αρχαιολόγος και επιφανής διανοούμενος, κληθείς από τον «Ταχυδρόμο», το τόσο μακρινό πια 1959, να διαλέξει και να παρουσιάσει τα πέντε ωραιότερα έργα του Μουσείου Ακροπόλεως, του οποίου προΐστατο.
Τα πέντε αντιπροσωπευτικά έργα που είχε εντέλει επιλέξει με το ανωτέρω σκεπτικό ο τότε διευθυντής του Μουσείου Ακροπόλεως ήταν τα ακόλουθα: ο Μοσχοφόρος, η Πεπλοφόρος, η Κόρη 643, το Ξανθό Αγόρι και οι καβαλάρηδες της Παναθηναϊκής πομπής στη φειδιακή ζωφόρο του Παρθενώνα.
Θυσιάζοντας μάλιστα —όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στο δισέλιδο δημοσίευμα του «Ταχυδρόμου»— πολλές και πολύτιμες ώρες, ο Μηλιάδης είχε προβεί στην ιδιόχειρη παρουσίαση των πέντε έργων.
Για δύο από αυτά, την Κόρη 643 και το Ξανθό Αγόρι, είχε γράψει τα εξής:
Μέσα στην απίθανα ποικίλη συλλογή των Κορών υπάρχει ένα μικρό κεφαλάκι, που μπορείς να το χουφτιάσης μέσα στο χέρι σου, το κεφάλι 643. Είναι ο πιο ώριμος καρπός της εκατοντάχρονης εξέλιξης του αρχαϊκού αυτού τύπου. Πώς θα μπορούσε να φανταστή κανείς πως μέσα σ’ ένα τόσο μικρό κομμάτι μάρμαρου —εξαίρετου λυχνίτη της Πάρου— θα μπορούσε να παγιδευτή η αιωνιότητα! Γιατί βέβαια δονεί τη χορδή της αιωνιότητας το πλήρες βίωμα μιας κορυφαίας στιγμής ψυχικής ευφορίας, έντονου βιταλισμού, ιλαρής πνευματικότητας και βαθυρρίζωτης ευγένειας ράτσας. Η ριγηλή δόνηση ολόκληρης της επιφάνειας του μοναδικού αυτού κεφαλιού οφείλεται στο μαϊστράλι ενός κρυφού μειδιάματος που προετοιμάζεται σε τρεις εστίες, γύρω από τ’ αμυγδαλωτά μάτια και γύρω από το στόμα με τον ανάλαφρο στραβισμό τών μόλις ανασυρμένων περιγραμμάτων των χειλιών. Η Τζοκόντα; Ω, βέβαια είναι ένα αριστούργημα. Αλλά ότι είναι ένα πληρέστερο αριστούργημα από την Κόρη 643 με την οποία συγγενεύει, επιτρέψτε μου ν’ αμφιβάλλω.
Πηγή φωτογραφίας: Μουσείο Ακρόπολης (theacropolismuseum.gr)
Όταν η Τέχνη φτάνη σε μια τόσο κορυφαία ολοκλήρωση ενός τύπου, δεν της μένουν παρά δυο πιθανότητες: ή να σταματήση σε μια αυτοεπανάληψη ή να βρη διέξοδο σε μια νέα αντίληψη της ζωής δημιουργώντας ένα νέο τύπο και ένα νέο στυλ. Αυτός ο νέος τύπος, η νέα αντίληψη, το νέο στυλ, το γνωστόν ως «αυστηρός ρυθμός», αντιπροσωπεύεται στο Μουσείο Ακροπόλεως με το θρυλικό εκείνο κεφάλι που είναι γνωστόν ως «Ξανθό Αγόρι». Αν και δεν σώθηκε παρά μόνο το κεφάλι, ξέρουμε πολύ καλά ότι αν είχαμε ολόκληρο το άγαλμα, θα είχε να μας διηγηθή νέα πράματα, όχι μόνο με το πρόσωπο, τη δομή και την έκφρασή του, αλλά και με ολόκληρο το κορμί και τη στάση του. Αλλά μήπως δεν αρκεί το κεφάλι; Αυτό το τεκτονικά χτισμένο πρόσωπο με τα απλά επίπεδα και τα βαριά χαρακτηριστικά, ανεξαρτητοποιημένα καθένα κι’ όμως όλα εθελούσια υποταγμένα στο πνεύμα της γενικής φόρμας που αναπτύσσεται μεταξύ του σφιχτοδεμένου κόμπου του πηγουνιού και του ισκιερού γείσου της κόμης που στεγάζει όχι μόνον την κάψα, αλλά και το μισό μέτωπο. Με ποια αποφασιστικότητα το επίπεδο της μύτης χωρίζει τα βαθιά στοχαστικά μάτια και τους προσδιορίζει ολοκάθαρα την περιοχή τους· και κείνο το μικρό και σαρκώδες κάτω χείλος που στρίβεται σαν πέταλο ρόδου προς τα έξω, ενώ το μακρύ, ίσιο και επικρεμάμενο απάνω χείλος επενεργεί σαν προσταγή που απομακρύνει κάθε υπόνοια για την κομψία κάποιου μειδιάματος. Μια έκφραση ρουφηγμένη προς τα μέσα — εκεί που πλάθεται ο σκοπός του και μορφώνεται ο χαρακτήρας του. Το έργο αυτό πρέπει να έγινε λίγο πριν από το 480 π.Χ. Είναι λοιπόν ο νέος αυτός ένας συνομήλικος του Σοφοκλή και θα έψαλε μαζί του τον παιάνα στη Σαλαμίνα. Ιδού ποιοι ήταν εκείνοι που θεμελίωσαν το «Ελληνικό θαύμα»: εράσμιοι και στοχαστικοί, απλοί και ωραίοι, τολμητίες και πειθαρχημένοι, δραστήριοι και όμως ρεμβώδεις. Τόσον υψηλόφρονες αριστοκράτες ώστε δεν τους έμενε τίποτ’ άλλο παρά να γίνουν τα στηρίγματα της Δημοκρατίας.
Το παρόν άρθρο δημοσιεύεται με αφορμή τη συμπλήρωση 16 ετών από την τέλεση των εγκαινίων του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης, το Σάββατο 20 Ιουνίου 2009.
Στην κεντρική φωτογραφία εικονίζεται το Ξανθό Αγόρι (γνωστό και ως Ξανθός Έφηβος), δημιούργημα αττικού εργαστηρίου (περί το 480 π.Χ.) από παριανό μάρμαρο (πηγή φωτογραφίας: Μουσείο Ακρόπολης – theacropolismuseum.gr).
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου